وَ إِذا رَآكَ الَّذِينَ كَفَرُوا و چون ببينند ترا آنان كه نگرويدند إِنْ يَتَّخِذُونَكَ فرانگيرند ترا إِلَّا هُزُواً مگر مهزوّ به يعنى كسى كه با او استهزاء كنند مراد آنست كه ايشان باستهزاء ترا پيغمبر خوانند و با يكديگر گويند أَ هذَا الَّذِي آيا اين آن كس است كه پيوسته يَذْكُرُ آلِهَتَكُمْ ياد مىكند خدايان شما را به بدى و مذمت وَ هُمْ و حال آنست كه كافران بِذِكْرِ الرَّحْمنِ به ياد كردن خداى و او را يكى دانستن يا به قرآن يا بنام رحمن هُمْ كافِرُونَ ايشان ناگرويدگانند پس مستحق استهزاء و لائق سخريه ايشانند خُلِقَ الْإِنْسانُ آفريده شده است انسان مِنْ عَجَلٍ از شتاب غايت مبالغه است يعنى از فرط استعجال و قلّت تانّى در امور گويا كه مخلوق از شتاب است و از جمله شتاب كارى او آنكه استعجال عذاب الهى مىكند چون نضر بن حارث تعجيل عقوبت مىكرد حق تعالى فرمود كه سَأُرِيكُمْ زود باشد كه بنمائيم شما را آياتِي نشانهاى عقوبت خود در دنيا كه واقعه بدر بود و در آخرت عذاب دوزخ فَلا تَسْتَعْجِلُونِ پس شتاب مكنيد مرا به خواستن آن و گفته‌اند مراد از انسان آدم است عجل او آنكه چون روح بسر و چشم او درآمد نگاه كرد آفتاب را ديد كه بغروب نزديك است گفت يا رب تعجيل كن در اتمام خلق من پيش آنكه آفتاب غائب گردد وَ يَقُولُونَ و مىگويند كافران مَتى هذَا الْوَعْدُ كى باشد اين وعده عذاب يا وعده قيامت كه با ما بگوئيد إِنْ كُنْتُمْ اگر هستيد شما صادِقِينَ راست‌گويان مخاطب حضرت پيغمبر ص و صحابه رض اواند حق سبحانه به ازاء گفتار ايشان فرمود لَوْ يَعْلَمُ الَّذِينَ كَفَرُوا اگر بدانند آنان كه كافر شدند حِينَ لا يَكُفُّونَ هنگامى را كه بازندارند يعنى بازنتوانندداشت عَنْ وُجُوهِهِمُ النَّارَ از روىهاى خود آتش دوزخ را وَ لا عَنْ ظُهُورِهِمْ و نه از پشت‌هاى خود زيرا كه آتش احاطه كرده باشد ابدان ايشان را وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ و نه‌باشند ايشان كه يارى داده شوند يعنى يارى كه عذاب از ايشان بازدارد نيابند جواب شرط محذوف است تقديرش چنين است كه اگر كافران بدانند چنين عذابى را تعجيل نه‌كنند بوقوع آن يا دانند صدق پيغمبر و بطلان قول خود را .